Davat

 
   

صفحه‌ی نخست

داستان

شعر

مقاله

گفت و گو

طنز

مواد خام ادبی

درباره‌ی دوات

تماس

 

  

شهرام شیدایی
ده شعر

 

 

تاریكی در خانه حركت می‌كند

               و صورتِ اشیا را به دیگران می‌دهد

نامی در كار نیست

                   نامی كه در كارِ جابه‌جاییِ چیزی باشد

 

گاه‌وقتی  پنجره باز می‌شود

                     اما هوایِ تازه‌ای  داخل نمی‌شود

پنجره از كار افتاده

               بیرون از كار افتاده

 

یاد آوردنِ چند صندلی و میزی

                كه پشتِ آن صورت‌ها و دست‌ها حركت می‌كردند

و حالا سكوتی چهار‌چشم  خانه را به تاریكی تسلیم كرده

تا به محضِ ورود ، گلویت در گذشته گیر كند

       و با هر قدمی به جلو  سكوتی فلزی تسخیرت كند

و با هر بار لمسِ چیزی ، فنجانی  لبة میزی  تاقچه‌ای  لاله‌و‌شمع‌دانی                                                            

                               چند پرده تاریك‌تر شوی

 

برایِ كسی در بیرون ، كه درخت و سنگ جایِ او را می‌گیرند

                                        چه تسلایی می‌توان داد ؟ 

                                                                            10 / 12 / 1375

 

 

 

 

بی‌آن‌كه بدانی حرف زده‌ای

               بی‌آن‌كه بدانی زنده بوده‌ای

          بی‌آن‌كه بدانی مُرد‌ه‌ای .

 

ساعت را بپرس   كمكت می‌كند

               از هوا حرف بزن  كمكت می‌كند 

نامِ مادرت را به یاد بیاور

           شكل و تصویرِ كسی را

 

سریع ! از چیزِ كوچكی آغاز كن 

                مثلاً رنگ‌ها  مثلاً رنگِ زرد

                       سبز ، اسمِ چند نوع درخت

به مغزی كه نیست فشار بیاور

فصل‌ها را ، مثلاً برف

سریع باش ، سریع

                   چیزی برای بودنت پیدا كُن ، دُور بردار

                        ممكن است بقیة چیزها یادت بیاید

سریع ! وگرنه

            واقعاً

               به مرگت

                     عادت ، كرده‌ای . ■

                                                                10 / 2 / 1376

 

 

 

 

چه چیز میانِ آدم‌ها عوض شده ؟

                نمرة كفش‌‌ها ، نمرة عینك‌‌ها ، رنگِ لباس‌ها

یا رنج   كه هیچ تغییری نمی‌كند ؟

 

خندیدن

        در خانه‌ای كه می‌سوخت :

ــ زبانی كه با آن فكر می‌كردم

                                  آتش گرفته بود .

 

دیگر هیچ فكری در من خانه نمی‌كند

شاید خطر از همین‌جا پا به وجودم می‌گذارد .

 

سكوت كلمه‌ای‌ست كه برای ناشنواییمان ساخته‌ایم

               وگرنه در هیچ‌چیزی رازی پنهان نیست .

 

كسی عریان سخن نمی‌گوید

       شاعرانِ باستان‌شناس

              شاعرانِ بیكار ، با كلماتی كه زیاد كار كرده‌اند .

 

چه چیز ما را به چنگ زدنِ اشیا

                       به نوشتن وادار می‌كند ؟         

ما برایِ پس گرفتنِ كدام « زمان » به دنیا می‌آییم ؟

 

                 آیا مُردنِ آدم‌ها 

                                     اخطار نیست ؟

چرا آدم‌ها خود را به گاو‌آهنِ ‌فلسفه می‌بندند ؟

         چه چیز جز ما در این مزرعه درو می‌شود

                                                    چه چیز ؟

من از پیچیده شدن در میانِ‌ كلمات نفرت دارم

              چه چیز ما را از این توهّم ــ زنده‌بودن ــ

                      از این توهّم ــ مُردن ــ نجات خواهد داد ؟

 

پرنده یعنی چه

          از چه چیزِ درخت باید سخن بگویم

                               كه زمان در من نگذرد ؟

 

خندیدن

     در خانه‌ای بزرگ‌تر

                كه رفته‌رفته زبانش را

                          خاك از او می‌گیرد

و مثلِ پارچه‌ای كه روی مُرده‌ها می كِشند

                                        آن را روی خود می‌كِشد . ■

                                                             7 / 4 / 1375 

 

 

 

 

همة آن‌ها می‌آیند تا از زبانِ ما سخن بگویند

                ما غایبیم

                         آن‌ها غایب

و سخن  آغاز نمی‌شود .

 

همة آن‌ها می‌آیند تا زنده‌ها را یك بارِ دیگر باور كنند

              ما رفته‌ایم

                 مفهومِ زنده بودن

                                     معلق مانده .

 

تكان دادنِ یك چیز

                اصرار برای پس گرفتن

 

كسی نمانده به چیزی متوسل شود

               كسی نمانده به تاریكیِ آدم‌ها تاریخ بدهد  مُهر بزند

ما با نوشتنِ این چیزها بیرون رفته‌ایم

                  كسی نمانده تا در هیچ ، هیچ را به هیچ برگردانَد

 

كسی می‌گفت : همة ما

             كسی دیگر : همة آن‌ها

و كسی در را بست

                و برای همیشه آن‌جا را ترك كرد .

 

كسی می‌گفت : ما می‌خواستیم حرف نزنیم

              كسی دیگر : آن‌ها می‌خواستند چیزی نخواهند

و كسی با چیزی كه در دست داشت

            با زجر هنوز بر دیوارة غارها خط می‌انداخت . ■

                                                        11 / 3 / 1376 

 

 

 

 

ساعت كار می‌كند

               تا بدانی چیزی در جریان است

او می‌میرد

          تا بدانی « چیزی » زنده بوده است

این‌ها آن‌قدر ساده‌اند كه نمی‌شود فهمید .

چیزی كه با خود فاصله ندارد

                             در دنیای ما نیست

این‌جا نه آوایی هست  نه شكلی  نه تصویری

                نه نامی داده می‌شود نه نامی گرفته می‌شود

نوعی نگاه كردن  دیدن نه

                 وگرنه چیزی  نمی‌شد نوشت   

نگاهی بی‌مفهوم .

بیرون ، هر چیزی  نامی  مفهومی دارد

                           و این به مرگ « قدرت » می‌دهد .

این‌جا فاصله است

             غیابِ چیزها و آدم‌ها

این‌جا جا نیست  زمان نیست  آدم نیست .

                     *

ساعت از كار افتاده

                   او مُرده

تو در سایه می‌ایستی

                     و به چیزی فكر نمی‌كنی .

 

این

     فاصلة ماست . ■

                                                              13 / 3 / 1376

 

 

 

 

صدایِ كسی را دوباره می‌سازند

              چهرة كسی را دوباره می‌آورند

غافلگیر از این‌كه بازجویی‌ست یا چه

              غافلگیر از این‌كه برگشتی شده در زمان یا تو

                               *

و می‌بینم كه سایه‌های غلیظی پشتِ سرم می‌ایستند

               آماده كه گلویم را

                        آماده كه با باتوم

                               آماده كه با پوتین و لگد و سیلی

و تك‌صدایی كه اتاق را می‌دَرَد از هم :

                    ــ برا آش خوردن نیاوُردیمِت اینجا

                              برا شناسایی آوُردیمِت كثافت !

                               *

و بعد از ساعت‌ها

                   صدایِ بازسازی‌شده

                           چهرة آمده ، خم می‌شود در من

   نگاهم می‌كند

              می چرخد رو به مأمورها :

 ــ نه ! نتونستم بشناسمش .

                              *

و حالا در میانِ یك قبریم  با استخوان‌هایمان

           و صدایِ كودكانه‌ای كه با استخوان‌هایش بازی می‌كند :

   باید راحتمون بذارن  نه ؟ ما كه نمی‌خوایم خودمونو بشناسیم  ؟    

                                                             8 / 5 / 1377

 

 

 

 

اول از دیوارة غارها آغاز شد

           بعد

                به كتاب‌ها راه پیدا كرد .

كتاب‌ها ،

       دورترین زندان‌های روی زمین .

 

با پارس كردنِ سگ‌ها

                      دورة من آغاز می‌شد

بی‌آن‌كه بدانم ‌  زمان یعنی چه

                   چند روز

                                  یا چند شب .

 

حافظة من سوراخ شده است

ــ شاید روحِ من ! این‌طور گریه می‌كند ــ

می‌توانی با چراغ‌قوه‌ای روی دیواره‌ها بگردی

                 اگر خطوطی عكسِ تو را نشان داد

حتماً  زمانی عاشقت بوده‌ام

 

به جای‌ گذشته و خاطره

               تنها خواب‌هایم مانده‌اند

     كسی آن‌ها را لمس نخواهد كرد

 

مثلِ حسی كه از پارس كردنِ سگ‌ها به آدم دست می‌دهد

               شاید مخاطبِ من

ترس / بیگانه‌گی / و غربتِ آن حس است .

 

شاید همه‌چیز

               در خوابِ یك نفر می‌گذرد

    و تنهاییِ واقعی 

                           آن زمان پیش خواهد آمد

 كه او

         بیدار شود .

 

وقتی حافظه‌ات سوراخ باشد

                      اشیا  به تو پناه می‌آورند

آن‌ها نیز بی‌حافظه‌اند

 

آن‌وقت

        از پارس كردنِ سگ‌ها

                   در امان خواهیم بود . ■

                                                                                                  12 / 7 / 1374 

 

 

 

 

آن‌قدر به خودم گوش می‌دهم

           كه رودخانة گِل‌آلود زلال می‌شود

كلمه‌ها برای بیرون آمدن بال‌بال می‌زنند

     پرنده‌ها تمامِ شاخه‌هایِ دُور و برم را می‌گیرند .     

 

كلمه‌ها چیزی می‌خواهند  پرنده‌ها چیزی

          و رودخانه آن‌قدر زلال شده 

   كه عزیزترین مُرده‌ات را بی‌صدا كنارت حس می‌كنی

چشم هایت را می‌بندی ، حرف نمی‌زنی ، ساعت‌ها

این دركِ من از توست :

                         در سكوتت مُرده‌ها جا‌به‌جا می‌شوند

         ــ كسی كه منم ، اما كلمة تو با آن آمد ــ

طول می‌كشد ، سكوتت طول می‌كشد

آن‌قدر كه پرنده‌ها به تمامِ بدنت نوك می‌زنند

و چیزی می‌خواهند كه تو را زجر می‌دهد

              ــ از هیچ‌كس نتوانسته‌ام ، نمی‌توانم جدا شوم ــ

این دركِ من از ، من و توست .                                  

 

به جاده‌ها نمی‌اندیشی ، به كشتی‌ها نمی‌اندیشی

  به فكرِ استخوان‌هایت در خاكی

                   استخوان‌هایی كه بی‌شك  آرام نخواهند شد

 

من از سكوتِ تو بیرون می‌آیم

            و می‌دانم آدم‌های زیادی در تو زجر می‌كشند

و می‌دانم كه رفته‌رفته

                      در این فرشِ كهنه

                         در این دودكشِ روبرو

                               در این درختِ باغچه  ریشه می‌كنی

و می‌دانم كه تو سال‌هاست در من

                     حرف نمی‌زنی

                               حرف نمی‌زنی

                                       حرف نمی‌زنی . ■                                                                                                       

                                                                                                        9 / 8 / 1375

 

 

 

 

زمانِ خیانت رسیده بود

      و سكوتِ تقسیم شده میانِ افراد

           حرف می‌خواست ، و از بعضی‌ها بیرون می‌كشید

زمانِ خیانت رسیده بود

         من تو را درچشم‌هایم پنهان كردم

   و از آن پس  هیچ‌گاه نتوانستم نگاهت كنم .

 

حالا كه مُرده‌ای

            از چشم‌هایم بیرونت می‌آورم

                                            و رهایت می‌كنم

و تو مثل ماهی   به ‌آب برمی‌گردی

           دست‌كم در من سالم مانده بودی

دست‌كم در من

              هیچ‌كس حقِ « خائن » گفتن به تو را نداشت . ■

                                                                                      28 / 11 / 1376

 

 

 

1

فلزی تازه به خانه می‌آورم

                 یك شیءِ غریب

ساعت‌ها نگاهش می‌كنم

           داستانش را

                        نمی‌گوید .

 

 

2

دو مأمور از دو طرف   می‌بَرَندش

            با دست‌هایی از پشت بسته

     سرش را به عقب می‌چرخانَد

و با دهانی پر از خون می‌پرسد :

         آرژانتین بُرد یا اسپانیا ! ؟

 

3

میدانِ‌اسب‌دوانی .

پسر‌بچه بر شانه‌های پدربزرگ .

 

پسر میدان را با هیاهویش تجربه می‌كند

             اسب‌ها  آدم‌ها  و صداها را .

پیرمرد  میدان را نمی‌بیند .

         فیلمِ دیگری در او آغاز شده است .

 

 

 

4

بابا ! اون صدای چی بود ؟

 هیچی عزیزم  حتماً خواب دیدی .

دوباره .

بابا ! این صدای چیه ؟

ــ اشیا  در شب ، روز را از خود بیرون می‌كنند . ــ

 

 

 

5

آشتی ؟ آتش‌بس ؟ عقب‌نشینی ؟

 

درست در لحظه‌ای كه

                  یكی   باید دیگری را

           به قتل می‌رسانْد .

 

 

 

6

به آن ساعتِ آخر كه نزدیك شویم

      ساعت

            عقربه‌ها و اعدادش را  به درون خواهد كشید .

 

 

 

7

بقالِ سرِ راه بلند داد می‌زند كه او بشنود :

              ــ آرژانتین .

 

 

 

8

دیدنِ یك آشنا

          درست وسطِ كویر .

 

 

 

9

صندلیِ لهستانی

           در حاشیة شعر می‌چرخد ، حركت می‌كند

    خود را به روسی و فرانسه و چینی ترجمه می‌كند

                غلت‌واغلت   پُشتك‌غلت می‌زند

اما هنوز ، به داخل نیامده .

 

 

 

10

سایه‌ای كه در ذهن به وجود می‌آید

        هیچ‌جایی نمی‌افتد .

 

 

 

11

آن‌وقت‌ها تله‌ویزیون نبود

       مردِ هشتاد‌ساله  اولین‌بار كه دریا را دیده بود

  آن‌قدر خندیده بود

     آن‌قدر خندیده بود ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

 

 

12

مرگ ، در شهرهای بزرگ

           عمودی به سراغِ آدم می‌آید .

 

 

 

13

دو پیرمردِ جلوِ صف

   پولی می‌دهند  دستگاهی می‌گیرند و به خود وصل می‌كنند‌          

در كافه‌ای می‌نشینند

                 و هر یك با صد و بیست واژة قرض گرفته

     رودخانه‌هاشان را به حركت در می‌آورند .

 

 

 

 

 

 

14

آرژانتین .

 

 

 

 

 

15

یك‌زمانی

        دیدنِ كولی‌ها در شهر

                         استعداد نمی‌خواست .

 

 

 

16

تختخوابِ فنری .

كشتیِ غرق شده .

آبیار با فانوسی در شب .

هر سه ، اینجا هستند .

 

 

 

17

مالیخولیایی كه دیگر ، نمی‌تواند اشیا را  دچارِ توهم ‌كند .

 

 

 

18

ابدیت آرام نیست

       كلمه‌اش را به میانِ ما آورده ؛

باید 

     دوباره دفنش كنیم .

 

 

 

19

امتناعِ كلمه‌ها

            برایِ حضور در این خانه .

                   *             

رویِ ما   اینجا

        چند فعلِ گذشته   ملافة سفید می‌كشند .

 

 

 

 

 

20

بابا !  برف تا كجا باید بباره

             كه من پسرِ تو نباشم ؟

 

 

 

21

این موقعِ شب   ماهیِ كوچكی از خوابِ دیگران جدا شده ؛

              شكارگرانِ بركه  كارش را خواهند ساخت .

شاید ما هم

              با خودمان   این كار را كرده‌ایم .

 

 

22

كلمه‌ها دیگر نمی‌آیند .

ماهیگیر  به تورِ خالی‌اَش  آن‌قدر عادت كرد

كه بعد از سال‌ها   وقتی ماهی‌ای در تور دید

                                       رنگش پرید .

 

 

 

23

وسطِ ظهر

         گلابیِ درشتی در باغ به زمین می‌افتد .

  این  چیزی‌ست كه یكی از پیرمردها

                       ساعت‌ها در تقلایِ  گفتنِ آن است .

 

 

 

 

 

24

از خودمان بیرون آمدیم .

 

به اشیا رسیدیم ؛

 

ماندیم .

 

 

مزخرف بودنِ شعرها و داستان‌هامان را

فهمیدیم .

 

 

 

 

25

فاصله‌ها   منطقی‌ست

         این  چیزی‌ست  كه هنوز اذیتم می‌كند .

 

 

 

 

26

فیلم ،

    در سینمایی خالی  پخش می‌شود . 

                                                                

                                                                  22 / 11 / 1378

 

برگرفته از مجموعه‌شعرِ  خندیدن در خانه‌ای كه می‌سوخت

شهرام شیدایی

تهران، نشرِ كلاغ، چاپِ اول: پاییزِ 1379 ،

تعداد 2000 نسخه، 96 صفحه.

 

بازچاپ مطالب دوات ممنوع است؛ به مطالب دوات فقط می توانید لینک بدهید.

برگشت